Çevrimdışı

Türkiye Tarihi
Kısaca: Türkiye; çok eski devirlerden beri bilinen bir memlekettir. Daima göçlere istilalara uğramıştır. Doğu ve batı, Asya ve Avrupa kıtalarının köprüsü mahiyetinde olduğundan çeşitli kavim, devlet, kültür ve medeniyetleri bünyesinde barındırdı. Hattiler, M.Ö. 2500-2000 yılları arasında Anadolu’da Mezopotomya tesirli medeniyeti temsil ettiler (Bkz Anadolu Medeniyetleri). M.Ö. 2000 yıllarında Anadolu’da Hititler, Trakya’da Trakların oturduğu kabul edilir.

Türkiye; çok eski devirlerden beri bilinen bir ülkedir. Türkiye olarak bilinen Anadolu daima göçlere istilalara uğramıştır. Doğu ve batı, Asya ve Avrupa kıtalarının köprüsü özelliğinde olduğundan çeşitli kavim, devlet, kültür ve medeniyetleri bünyesinde barındırdı. Hattiler, M.Ö. 2500-2000 yılları arasında Anadolu'da Mezopotomya etkisindeki medeniyeti temsil ettiler (Bkz Anadolu Medeniyetleri). M.Ö. 2000 yıllarında Anadolu'da Hititler, Trakya'da Trakların oturduğu kabul edilir. Hititler, Orta Anadolu'da M.Ö. 1850'de devlet kurarak, genişlediler. Anadolu'nun tamamına yakınına hakim oldular. Arkeolojik kazılarda bulunan kültür ve medeniyet eserleri meydana getirdiler. Yapılan kazılarda Alacahöyük ve Boğazköy'de Hitit eserleri bulundu (Bkz. Hititler). Hititler zamanında, batıdan İyonlar, doğudan Asurlular, Urartular, güneydoğudan Hurriler ve Mitannilerin istilasına uğradı. Traklar ise Trakya'da kabileler halinde yaşıyorlardı. M.Ö. 1000 yılında ise, Anadolu; Geç Hititler, Asurlular, Urartular, Frigyalılar, Lidyalılar, Medler ve Perslerin hakimiyetine girdi.

Bunlardan sonra Trakya dahil Makedonya ve Romalıların eline geçti. Romalıların M.S. 395 yılında ikiye ayrılmasıyla Türkiye toprakları Doğu Roma da denilen Bizanslıların payına düştü. Bizanslılar, Türkiye'ye önceleri bütün, sonraları da fasılalı olarak kısmen hakim oldular. Bizanslılar (395-1453) devrinde Türkiye, Anadolu tarafından Partlar, Sasaniler, Haçlılar ve Moğolların taarruz ve istilasına uğradı. Hulefa-i Raşidin (Dört Halife Devri), Emeviler, Abbasiler, Selçuklular, Atabekler, Memlukler, Anadolu Beylikleri, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve sonunda Osmanlıların fethine uğradı. Trakya ise, Avrupa Hunları, Avarlar, Bulgar Türkleri, Peçenekler, Haçlılar ve Slavların taarruzuna uğradı.

Türkiye toprakları 11. yüzyıldan itibaren Türk kavimlerinin akınına uğramaya başladı (bkz. Türkler). Selçuklular Anadolu fethine başlayıp, tamamladılar. Anadolu'nun Türkleşip, İslamlaşmasında çok hizmetleri geçti (bkz. Selçuklular). Türkiye'nin Anadolu ve Trakya toprakları, 13. yüzyılda başlayıp, 15. yüzyılda tamamlanan Osmanlı hakimiyetine girdi (bkz. Osmanlı Devleti). Türkiye, Osmanlı Devletinin son zamanına kadar taarruz ve istilaya uğramadı. Osmanlı Devletine karşı, 19. yüzyılda Rusya, Papalık çeşitli uluslararası yıkıcı ve bölücü fikir akınlarıyla, politikaların gizli ve aşikar taarruzuna uğradı. Yirminci yüzyılda ise hiç yoktan Birinci Dünya Savaşına sokularak güçsüz düşürülüp, taarruz ve istila edildi. Türkiye; İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan ve sömürge kuvvetlerince işgal edildi. Türk Milleti işgalcilere karşı tarihe altın harflerle yazılan Bağımsızlık Mücadelesini verdi (bkz. Türk Kurtuluş Savaşı). Milli Mücadeleyi kazandı. İstiklal Savaşı yıllarında, 23 Nisan 1920'de Ankara'da kurulan Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türkiye'de köklü değişiklikler, reformlar yaptı. Türk milletinin kazandığı zaferler sonunda; TBMM ve başkanı Mustafa Kemal Paşa (bkz. Mustafa Kemal Atatürk), Türkiye'de her alanda inkılaplara başladı. İnkılaplar, devrin şartlarına göre çok güç olmasına rağmen bütün engeller aşılarak kararlaştırılıp, uygulandı. Bu inkılaplar, “Atatürk İhtilali” yada “Kemalizm” adıyla bilinmektedir. Birinci Dönem TBMM (1920-1923) devrinde; Osman Gazinin 1281 yılında Kayı Beyi olmasından beri devam eden Osmanlı Hanedanını sona erdiren 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılması ve halifeliğin Osmanlı Hanedanına mensup en yaşlı ve ahlakla ilimce en uygununun TBMM'ce seçimine dair kanun çıkarıldı. İkinci Dönem TBMM (1923-1927) devrinde uzun görüşmeler ve çok çetin müzakereler sonunda bugünkü sınırlarımızı, bazı hukuk kuralları ve siyasetimizi tespit eden Lozan Antlaşması imzalandı.

Lozan Antlaşmasından sonra İkinci Dönem Meclisi şu inkılapları yaptı: 29 Ekim 1923'teCumhuriyet ilan edilerek, devletin idare şekli tespit edildi. 3 Mart 1924'te “Hilafetin İlgası ve Hanedan-ı Osmaniyenin Türkiye Cumhuriyeti memalik-i hariciyesine çıkarılması, yine aynı gün, Şer'iye ve Evkaf ile Erkan-ı Harbiye Vekaletlerin kaldırılmasına ilişkin kanunla Tevhidi Tedrisat kanunları da kabul edildi. Şer'iye ve Evkaf Vekaletinin kaldırılmasıyla ve vekalete bağlı bütün okul ve medreseler kapatıldı. Tevhid-i Tedrisat (Eğitim ve Öğretim) kanununun kabulüyle de bütün okulların eğitim ve öğretim işleri, milli ve laik ilkeler doğrultusunda Milli Eğitim Bakanlığının idaresine bırakıldı. Şer'iyye Mahkemeleri kaldırılarak 8 Nisan 1924'te mahkemeler birleştirildi.

20 Nisan 1924'te devlete yeni bir düzen veren Anayasa, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edildi. Aşar Vergisi 17 Şubat 1925'te kaldırıldı. Saltanat ve hilafetin kaldırılması, eğitimde birliğin sağlanması ve Cumhuriyetin ilanıyla girişilen inkılaplara yenileri eklenerek, yenileme çabaları sürdürüldü. 25 Kasım 1925'te Şapka Kanunu çıkarılarak fes kaldırıldı.

Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılmasına ilişkin 2 Eylül 1925 tarihli kararname, 30 Kasım 1925'te yayımlanan kanunla kesinleşti. Hicri takvim, Ezani yani alaturka saat yerine 25 Aralık 1925'te Miladi takvim, vasati yani alafranga saat sistemi kabul edildi. 17 Şubat 1926'da Medeni Kanun kabul edilerek, kadının hukuki durumu yeniden düzenlendi. İktisadi müesseselerde, Türkçe Kullanılması Kanunu 10 Nisan 1926'da kabul edildi. 1 Temmuz 1926'da Kabotaj Hakkı yürürlüğe girdi. 28 Mayıs 1927'de Sanayii Teşvik Kanunu çıkarıldı.

Üçüncü Dönem TBMM (1927-1931) devrinde şu inkılaplar yapıldı: Laiklik esası, 9 Nisan 1928'de Anayasaya alınarak, kurumlar laikleştirildi. 24 Mayıs 1928 Latin rakamı inkılabından sonra Kasım 1928'de otuz altı harfli Osmanlı elifbası yerine yirmi dokuz harfli Latin alfabesi kabul edildi. 14 Temmuz 1930'da kadınların belediye seçimlerine katılma ve 23 Aralık 1930'da seçilme hakları verildi. Türk Tarih Kurumu, 15 Nisan 1931'de “Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti” adıyla kuruldu. Dördüncü Dönem TBMM (1931-1935) devrinde, Türk Dil Kurumu “Türk Dili Tetkik Cemiyeti” adıyla 12 Temmuz 1932'de kuruldu. 31 Mayıs 1933'te Üniversite Islahatı Kanunu çıkarıldı. 21 Haziran 1934'te Soyadı, 26 Kasım 1934'te Lakap ve Ünvanların Kaldırılması Kanunu çıkarılıp, 5 Aralık 1934'te de kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı verildi. Türkiye Cumhuriyeti dış politikası kuruluşundan itibaren “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh” esasına göre tespit edildi. Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu ve inkılapların mimarı, Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım 1938'de ölmesinden sonra da açtığı yoldan gidildi.

Atatürk'ten sonra Cumhurbaşkanlığına İsmet İnönü getirildi. İsmet İnönü (1938-1950) devrinde bütün dünyayı saran İkinci Dünya Savaşı (1939-1945) çıktı. Türkiye, fiili olarak harbe girmemesine rağmen savaş hali ve ekonomisi uyguladı. Bu devrede ülkede açlık çekilip, hürriyetler kısıtlandıysa da, 1946'da çok partili sisteme geçmesiyle iktidar ve tek parti çok sarsıldı. 1950 seçimlerinde iktidar Cumhuriyet Halk Partisinden Demokrat Partiye geçince İsmet İnönü Cumhurbaşkanlığını Celal Bayar'a devretti.

Celal Bayar'ın Cumhurbaşkanlığı, Adnan Menderes'in Başbakanlığı, Demokrat Partinin iktidarda kaldığı 1960 yılına kadar sürdü. 1950-1960 yılları Türkiye'nin hareketli bir iç ve dış politika yaşadığı devirdir. Türkiye, dünya barışı için Birleşmiş Milletlerin çağrısı üzerine bir Türk Tugayını Kore'ye gönderdi. Türk Tugayı Kore'de komünistlere karşı müttefiklerinin ve bütün dünyanın takdirini toplayan zaferler kazanıp, ittifak içindeki görevini hakkıyla yerine getirdi. Türk Silahlı Kuvvetlerinin Kore'deki başarıları Türkiye'nin itibarını arttırdı. İkinci Düyna savaşından sonra Sovyet yayılmasına karşı kurulan Kuzey Atlantik Antlaşması Teşkilatına yani NATO'ya kabul edildi. Türkiye'nin NATO'ya girmesiyle Sovyet yayılma ve tehlikesi, sıcak savaşı durdurmuşsa da soğuk savaşın önüne bütünüyle geçilememiştir. İttifak sisteminin gereği üzerine, 28 Şubat 1953'te Balkan Paktına, 24 Şubat 1958'de Bağdat Paktı da denilen CENTO'ya girildi.

Demokrat Parti (1950-1960) zamanında dış münasebetlerin gelişmesi yanında memleket içinde de çok büyük gelişmeler oldu. Demokrasi işlerlik kazanarak, İkinci Dünya Savaşı psikolojisinden memleket kurtarıldı. Türkiye kalkınma yolunda çok büyük mesafeler kazandı. Cumhuriyet devrinde kurulan devlet teşekküllerinin faaliyetleri hızla arttırıldı. Hür teşebbüse imkan tanınmasıyla özel sektör de kalkınmadaki yerini aldı. Devlet, kamu ve özel sektörün faaliyetlerinin arttırılmasıyla kalkınma çok hızlandı. Pekçok fabrika, santral, baraj, site ve işyeri açıldı. Şehirleşme arttı. Eğitim ve öğretim kurumları arttırılarak, imkanlar genişledi. Pekçok mesleki, teknik ve dini okullarla ilkokul, orta öğretim müesseseleri, üniversiteler ve akademiyle bunlara bağlı fakülte ve yüksek okullar açıldı. Her sahadan eleman yetiştirilmesine ağırlık verildi.

Demokrat Parti iktidarı 27 Mayıs 1960'ta Türk Silahlı Kuvvetlerinin müdahalesiyle son bulup, Cemal Gürsel Cumhurbaşkanı oldu. Cemal Gürsel'in 1966 yılına kadar devam eden Cumhurbaşkanlığı zamanında Kurucu Meclisçe, 1961'de Anayasa ve aynı yıl seçimler yapıldı. İki defa ihtilale teşebbüs edilip, hükümet buhranı görüldü. CENTO ülkeleri, 21 Temmuz 1963'te Bölgesel Kalkınma İçin İşbirliği Teşkilatını (RCO) kurdular. Hükümet buhranı Adalet Partisinin iktidara gelip, Süleyman Demirel'in Başbakan olmasıyla sona erdi. Cemal Gürsel'in rahatsızlanıp, 1966'da ölmesiyle Cevdet Sunay Cumhurbaşkanı oldu. Cevdet Sunay'ın Cumhurbaşkanlığı (1966-1973) zamanında öğrenci hareketleri üzerine Türk Silahlı Kuvvetleri 12 Mart 1971'de hükümete muhtıra verdi. Muhtıra üzerine Süleyman Demirel hükümeti çekildi. Partilerin iştirakiyle yeni hükümet kuruldu. Cevdet Sunay'dan sonra 1973'te Fahri Korutürk Cumhurbaşkanı seçildi. Fahri Korutürk'ün Cumhurbaşkanlığı (1973-1980) zamanında hükümet buhranları sık görüldü. Hiçbir parti çoğunlukta olmadığı için koalisyon hükümetleri kuruldu. Sık sık hükümetler iş başından ayrıldı. Hükümet buhranları toplumda anarşiyi arttırdı. Fahri Korutürk'ten sonra Cumhurbaşkanı dahi seçilemedi. Türk Silahlı Kuvvetleri, ülke çapında devam eden anarşik hadiselerin, sosyal buhranların önüne geçmek gayesiyle 12 Eylül 1980'de idareye el koydu. (bkz. 12 Eylül Darbesi) Anarşi durdurularak, devlet yıkımdan kurtarıldı. Türkiye'ye huzur getirildi. Genelkurmaybaşkanı Kenan Evren, Konsey ve Devlet Başkanlığı vazifelerindeyken Danışma Meclisi, Anayasa hazırladı. Anayasa 7 Kasım 1982'de halk oylamasına sunularak, % 91.4 nispetle kabul edildi. 1982 Anayasasıyla beraber Kenan Evren'in Cumhurbaşkanlığı da milletçe kabul edildi. 1983'te seçimler yapılarak, demokrasiye tekrar geçildi. Seçimde Anavatan Partisi çoğunluğu kazanarak,

Turgut Özal Başbakan oldu. 1987'de yapılan seçimleri de büyük çoğunlukla Anavatan Partisi kazandı. Cumhurbaşkanı Kenan Evren'in görev süresinin dolmasından sonra 1989'da Turgut Özal meclis tarafından Cumhurbaşkanı seçildi. Cumhurbaşkanı, başbakanlığa Meclis Başkanı Yıldırım Akbulut'u atadı. 16 Haziran 1991'de yapılan kongrede Anavatan Partisi Genel Başkanlığına Mesut Yılmaz seçildi. Daha sonra Cumhurbaşkanı tarafından yeni hükümeti kurmakla vazifelendirildi. Mesut Yılmaz'ın başbakanlığı 20 Ekim 1991 seçimlerine kadar sürdü. 20 Ekim seçimlerinde hiçbir parti tek başına seçimleri kazanamadı. Demirel başkanlığında koalisyon hükümeti kuruldu. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın 1993'te vefatı üzerine bu makama DYP Genel Başkanı Süleyman Demirel seçildi. Cumhurbaşkanı, 1993'te yapılan DYP Genel Başkanlığına seçilen Tansu Çiller'i yeni hükümeti kurmakla görevlendirdi. Tansu Çiller, Demirel zamanındaki koalisyon hükümetine bazı bakanları değiştirerek devam etti...* Türkler ve İlk Türk Devletleri * İslami Dönem Türk Tarihi

Osmanlı İmparatorluğu dönemi

Kısaca: Osmanlı Devleti, 13. yüzyıl sonlarından 20. yüzyılın ilk çeyreğine değin varlığını sürdüren Türk devleti. Anadolu'da kurulmuş, sınırları tarihi boyunca çok değişmekle birlikte en geniş döneminde bugünkü Arnavutluk, Yunanistan, Bulgaristan, Yugoslavya, Romanya ye Akdeniz'in doğusundaki adaları, Macaristan ve Rusya'nın bazı kesimlerini, Kafkasya, Irak, Suriye, Filistin ve Mısır'ı, Cezayir'e kadar tüm Kuzey Afrika'yı ve Arabistan'ın bir bölümünü kapsamıştır.

Osmanlı İmparatorluğu, 13. yüzyıl sonlarından 20. yüzyılın ilk çeyreğine değin varlığını sürdüren Türk devleti. Anadolu'da kurulmuş, sınırları tarihi boyunca çok değişmekle birlikte en geniş döneminde bugünkü Arnavutluk, Yunanistan, Bulgaristan, Yugoslavya, Romanya ye Akdeniz'in doğusundaki adaları, Macaristan ve Rusya'nın bazı kesimlerini, Kafkasya, Irak, Suriye, Filistin ve Mısır'ı, Cezayir'e kadar tüm Kuzey Afrika'yı ve Arabistan'ın bir bölümünü kapsamıştır. Hanedana da adını veren Osman Bey devletin kurucusu olarak kabul edilir. Osmanlı Devleti bir askeri dirlikler sistemi aracılığıyla küçük köylü tarımından artı ürün aktarımının çok düzenli bir örneğini verdiği gibi, bu tür toprak dağıtımlarında zamanla açığa çıkan ademimerkezileşme eğilimini frenleyerek İslam ve Türk-İslam devletlerinin en güçlüsü, en uzun sürelisi olmuştur. Çin ve İran ile birlikte, 19. yüzyılda siyasal bağımsızlığını yitirmeden günümüzün eşiğine dayanan üç büyük kapitalizm öncesi toplum arasında yer almış, modern Türkiye'nin öncelini oluşturmuştur.

Daha detaylı bilgi için aşağıdaki linkleri takip ediniz.
Kuruluş ve genişleme dönemi
14. ve 15. yüzyıllarda Osmanlı kurumları
Osmanlı gücünün doruğu
Gerileme dönemi
İmparatorluğun son yüzyılı
Osmanlı sultanları
I. Osman (1326; bey)
I. Orhan (1326-1359; bey)
I. Murad (1359-1389; 1383'ten sonra sultan)
I. Beyazid (1389-1402)
Fetret Devri (1402-1413)
I. Mehmed (1413-1421)
II. Murad (1421-1451)
II. Mehmed (Fatih) (1451-1481)
II. Beyazid (1481-1512)
I. Selim (1512-1520)
I. Süleyman (Kanuni) (1520-1566)
II. Selim (1566-1574)
III. Murad (1574-1595)
III. Mehmed (1595-1603)
I. Ahmed (1603-1617)
I. Mustafa (1617-1618)
II. Osman (1618-1622)
I. Mustafa (1622-1623)
IV. Murad (1623-1640)
Sultan İbrahim (1640-1648)
IV. Mehmed (1648-1687)
II. Süleyman (1687-1691)
II. Ahmed (1691-1695)
II. Mustafa (1695-1703)
III. Ahmed (1703-1730)
I. Mahmud (1730-1754)
III. Osman (1754-1757)
III. Mustafa (1757-1774)
I. Abdülhamid (1774-1789)
III. Selim (1789-1807)
IV. Mustafa (1807-1808)
II. Mahmud (1808-1839)
Abülmecid (1839-1861)
Sultan Abdülaziz (1861-1876)
V. Murad (1876)
II. Abdülhamid (1876-1909)
V. Mehmed (Reşad) (1909-1918)
VI. Mehmed (Vahdeddin) (1918-1922)
II. Abdülmecid, (1922-1924; Halife olarak)

Savaşlar
1676-1681 Osmanlı-Rus Savaşı | 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı | 93 Harbi | Ankara Savaşı | Arıburnu Zaferi | Balkan Savaşları | Belgrad kuşatması | I. Kosova Savaşı | I. Viyana Kuşatması | II. Kosova Savaşı | II. Viyana Kuşatması | Koyunhisar Savaşı | Kırım Savaşı | Maltepe Savaşı | Mercidabık Savaşı | Mohaç Savaşı | Navarin Deniz Savaşı | Niğbolu Savaşı | Osmanlı-Avusturya Savaşları | Osmanlı-Lehistan Savaşları | Osmanlı-Venedik Savaşları | Osmanlı-İran Savaşları | Otlukbeli Savaşı | Preveze Deniz Savaşı | Ridaniye Savaşı | Sapienza Deniz Savaşı | Sarıkamış Harekatı | Sırpsındığı Savaşı | Trablusgarp Savaşı | Trabzon İşgali | Varna Savaşı | Viyana kuşatmaları | Zigetvar Savaşı | Çaldıran Savaşı | Çanakkale Savaşları | Çirmen Savaşı | İnebahtı Deniz Savaşı | İstanbul'un fethi
Antlaşmalar
ABD - Osmanlı Sözleşmesi | Ahmet Paşa Antlaşması | Amasya Antlaşması | Atina Antlaşması

Kurumlar
Divan-ı Hümayun
Sadrazamlar
Abdurrahman Nureddin Paşa | Ahmed Vefik Paşa | Ahmed İzzet Paşa | Ahmet Şefik Mithat Paşa | Alemdar Mustafa Paşa | Ali Rıza Paşa | Ayas Mehmed Paşa | Bayram Paşa | Benderli Ali Paşa | Benderli Mehmed Selim Sırrı Paşa | Bostancıbaşı Deli Abdullah Paşa | Bostancıbaşı Hafız İsmail Paşa | Boynueğri Seyyid Abdullah Paşa | Bozoklu Mustafa Paşa | Boşnak Derviş Mehmed Paşa | Burdurlu Derviş Mehmed Paşa | Bıyıklı Koca Derviş Mehmed Paşa | Cenanizade Mehmed Kadri Paşa | Cerrah Mehmed Paşa | Cezayirli Hasan Paşa | Civankapıcıbaşı Sultanzade Semiz Mehmed Paşa | Cığalazade Yusuf Sinan Paşa | Daltaban Mustafa Paşa | Damat Ferid Paşa | Damat Halil Paşa | Damat Mehmed Ali Paşa | Damat Melek Mehmed Paşa | Damat Rüstem Paşa | Damat Çelebi Lütfi Paşa | Damat İbrahim Paşa | Darendeli Cebecizade Mehmed Paşa | Darendeli Topal İzzet Mehmed Paşa | Devşirme Yunus Paşa | Dilaver Paşa | Divitdar Mehmed Emin Paşa | Dukakinoğlu Ahmed Paşa | Elmas Mehmed Paşa | Gazi Ahmed Muhtar Paşa | Gazi Deli Hüseyin Paşa | Gazi Ekrem Hüsrev Paşa | Gedik Ahmed Paşa | Giritli Mustafa Naili Paşa | Gümülcineli Damat Nasuh Paşa | Gürcü Ağa Yusuf Paşa | Gürcü Hadim Mehmed Paşa | Gürcü Mehmed Paşa | Gürcü İsmail Paşa | Hacı Halil Paşa | Hacı Paşa | Hacı Salih Paşa | Hacı İvazzade Mehmed Paşa | Hadim Ali Paşa | Hadim Hasan Paşa | Hadim Mehmed Mesih Paşa | Hadim Sinan Paşa | Hadim Süleyman Paşa | Halil Hamid Paşa | Halil Rıfat Paşa | Hazinedar Şahin Ali Paşa | Hekimoğlu Ali Paşa | Hersekli Ahmed Paşa | Hezarpare Ahmed Paşa | Hurşid Ahmed Paşa | Hüseyin Avni Paşa | Hüseyin Hilmi Paşa | Kabakulak İbrahim Paşa | Kalafat Mehmed Paşa | Kanijeli Siyavuş Paşa | Kara Ahmed Paşa | Kara Davut Paşa | Kara Dev Murad Paşa | Kara Musa Paşa | Karamanlı Mehmed Paşa | Kel Hoca İbrahim Paşa | Kemankeş Kara Ali Paşa | Kemankeş Kara Mustafa Paşa | Kethüda Çerkes Meyyit Hasan Paşa | Keçecizade Mehmed Emin Fuad Paşa | Koca Davud Paşa | Koca Mehmed Hüsrev Paşa | Koca Mehmed Ragıp Paşa | Koca Mustafa Paşa | Koca Mustafa Reşid Paşa | Koca Sinan Paşa | Koca Yusuf Paşa | Kuyucu Murat Paşa | Köprülü Amcazade Hacı Hüseyin Paşa | Köprülü Damadı Abaza Siyavuş Paşa | Köprülü Fazıl Ahmed Paşa | Köprülü Fazıl Mustafa Paşa | Köprülü Mehmed Paşa | Köprülüzade Damat Numan Paşa | Kör Yusuf Ziyaüddin Paşa | Küçük Mehmed Said Paşa | Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa | Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa | Lala Kara Mustafa Paşa | Lala Mehmed Paşa | Lefkeli Mustafa Paşa | Mahmud Nedim Paşa | Mahmud Şevket Paşa | Mahmudoğlu Nizamüddin Ahmed Paşa | Malkoç Yavuz Ali Paşa | Mehmed Emin Rauf Paşa | Mehmed Emin Ali Paşa | Mehmed Esad Saffet Paşa | Mehmed Sadık Paşa | Mehmed Said Galip Paşa | Melek Ahmed Paşa | Mere Hüseyin Paşa | Merzifonlu Kara Mustafa Paşa | Merzifonlu Çalık Hacı Ali Paşa | Mesih Paşa | Mevlevi Mehmed Paşa | Moldovancı Ali Paşa | Moralı Damat Hasan Paşa | Moralı Derviş Mehmed Paşa | Muhsinzade Abdullah Paşa | Muhsinzade Mehmed Paşa | Mütercim Mehmed Rüşdi Paşa | Naili Abdullah Paşa | Nevesinli Salih Paşa | Nevşehirli Damat İbrahim Paşa | Nişancı Şehla Hacı Ahmed Paşa | Ohrili Hüseyin Paşa | Osmancıklı İmamzade Halil Paşa | Piri Mehmed Paşa | Rami Mehmed Paşa | Reşid Mehmed Paşa | Rum Mehmed Paşa | Rusçuklu Çelebizade Şerif Hasan Paşa | Safranbolulu İzzet Mehmed Paşa | Said Halim Paşa | Sakızlı Ahmed Esad Paşa | Salih Hulusi Kezrak | Sarı Süleyman Paşa | Semiz Ahmed Paşa | Semiz Ali Paşa | Serdar Ferhat Paşa | Seyyid Ali Paşa | Seyyid Hasan Paşa | Silahdar Bıyıklı Ali Paşa | Silahdar Damat Ali Paşa | Silahdar Damat Mehmed Paşa | Silahdar Hamza Mahir Paşa | Silahdar Karavezir Seyyid Mehmed Paşa | Silahdar Mehmed Paşa | Silahdar Seyyid Mehmed Paşa | Silahdar Süleyman Paşa | Siyavuş Paşa | Sokollu Mehmet Paşa | Sokolluzade Lala Mehmed Paşa | Sürmeli Ali Paşa | Tabanıyassı Mehmed Paşa | Talat Paşa | Tarhuncu Sarı Ahmed Paşa | Tayyar Mehmed Paşa | Tekirdağlı Bekri Mustafa Paşa | Tevkii Hamza Hamid Paşa | Tevkii Nişancı Mehmed Paşa | Tiryaki Hacı Mehmed Paşa | Topal Osman Paşa | Topal Recep Paşa | Tunuslu Hayreddin Paşa | Turnacızade Silahdar Ali Paşa | Veli Mahmud Paşa | Yağlıkçızade Nişancı Hacı Mehmed Emin Paşa | Yemişçi Hasan Paşa | Yeğen Mehmed Paşa | Yirmisekizzade Mehmed Said Paşa | Yusuf Kamil Paşa | Zurnazen Mustafa Paşa | Çandarlı İbrahim Paşa | Çandarlı Halil Paşa | Çandarlı İbrahim Paşa | Çandarlı Ali Paşa Tüm sadrazamlar için bakınız: Sadrazamlar

İsyanlar
1830 Yezidi İsyanı | 1914 Zeytun İsyanı | 31 Mart Olayı | Arabi Paşa Ayaklanması | Atçalı Kel Mehmet Efe | Babanzade Abdurrahman Paşa İsyanı | Babanzade Ahmet Paşa İsyanı | Babıali Baskını | Celali isyanları | Düzmece Mustafa | Ester Kira | Haçin Olayı | Kabakçı Mustafa İsyanı | Kara Yorgi | Miloş Obrenoviç | Mir Muhammed Soran İsyanı | Mora isyanı | Patrona Halil İsyanı | Sırp İsyanları | Tepedelenli Ali Paşa | Çakırcalı Mehmet Efe | İzmiroğlu Cüneyd Bey Celali İsyanları
Osmanlı ordusu
Kapıkulu Ocağı | Acemi Ocağı | Yeniçeri Ocağı | Cebeci Ocağı | Topçu Ocağı | Humbaracı Ocağı | Lağımcılar | Sakalar | Eyalet Askerleri | Sipahi | Azab | Sekban | Tüfenkçi | İcareli | Lağımcı | Müsellem | Tımarlı Sipahiler | Akıncılar | Kaptan-ı Derya | Haliç Tersaneleri | Forsa | Nizam-ı Cedid Sekban-ı Cedid