Çevrimdışı

Dünya dışındaki tüm gezegenlere Yunan ve Roma tanrı ve tanrıçalarının isimleri verilmiştir. Jüpiter, Satürn, Mars, Venüs ve Merkür binlerce yıl önce isimlerini aldılar. Teleskop icat edildikten sonra da gezegenlere Yunan ve Roma tanrı ve tanrıçalarının adını verme geleneği, keşfedilen diğer gezegenler için de sürdürüldü. Bu yazımızda Güneş Sistemimizdeki Gezegen İsimleri ve Anlamları Nereden Geliyor? sorusuna cevap vereceğiz.

Bu hikâye daha önce hiçbir yerde anlatılmadı. Hikayemizin durakları sırasıyla; Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün. Hazırsanız başlıyoruz…

Merkür
merkür

Merkür, Güneş Sisteminde bulunan gezegenler arasında en küçük ve en içsel olanıdır. Buyrun size bir soru: Merkür adını nereden almıştır? Diğer gezegenler gibi Merkür, Eski Yunanlıların inandığı tanrılara dayanan Roma tanrılarından birinin adını almıştır. Roma tanrısı Merkür, Roma mitolojisinde Maia Maiestas ve Jüpiter’in oğluydu. Yunan mitolojisinde ise Zeus’un oğlu Hermes olarak bilinir.

Mitolojiye göre, Merkür tanrıların en hızlısı olduğu için ona Yunan Mitolojisinde “tanrıların habercisi” anlamına gelen Hermes adı verilmiştir. Merkür çıplak gözle görülebildiğinden, tarih boyunca her kültür kendi isimlerini vermiştir.


Eski Babiller, Napu ismini layık görürken, Eski Yunanlılar, Merkür’ün aslında iki gezegen olduğunu düşündüler. Sabah gökyüzünde gördüklerinde ona Apollo ve Güneş battıktan sonra görüldüğünde ise Hermes adını verdiler. Ancak MÖ 4. yüzyılda eski gökbilimciler gördükleri bu iki gökcisminin bir olduğu fark ettiler ve Hermes’te karar kaldılar.

Venüs
venüs

Venüs çıplak gözle görülebilen 5 gezegenden biridir. Bu, gökbilimcilerin Venüs’ü tanıdığı ve hareketlerini gözlemlediği anlamına gelir. Venüs, Güneş’ten uzak ikinci gezegendir. Ay ve Güneş’ten sonra gökyüzündeki en parlak gökcismidir aynı zamanda en parlak yıldız Sirius’tan 10 kat daha parlak görünür. Venüs ‘ün atmosferini saran bulutlar güneşin ışığını dev bir ayna gibi yansıtır. Peki Venüs adını nereden almıştır?

Venüs’ün ismi Roma Aşk Tanrıçası ve Yunan mitolojisinde ise Afrodit’ten gelir. Antik çağda, Venüs Babilliler tarafından aşk ve güzellik tanrıçası olan Ishtar olarak biliniyordu, bu yüzden Venüs uzun zamandır aşk denildiğinde akla gelen ilk gezegen olma özelliğine sahip. Aynı zamanda adı kadın olan tek gezegen olan Venüs’ün sembolü de kadınlığı temsil eder; altta bir çarpı işareti olan bir daire.


Eski Mısırlılar ve Yunanlılar, Venüs’ün iki ayrı gök cismi olduğunu düşündüler ve Helenistik dönemde gökyüzüne bakan insanlar bunun tek bir gök cismi olduğunu anlayana kadar Sabah Yıldızı ve Akşam Yıldızı ismini verdiler.

Dünya
dünya

“Dünya dönüyor sen ne dersen de, yıllar geçiyor farketmesen de” demişti sanatçı şarkısında… Portekizliler “terra”, ve Hollandalılar “aarde” İngilizler “earth” derken biz Türkler “Dünya” adını verdik. O güzel soruyu soralım şimdi… Dünya’nın ismi nereden gelmiştir?

Her dilin gezegenimiz için kendi adları olduğunu biliyoruz. Ancak bu adlandırmaların hepsinin ortak bir yanı var. Her biri “toprak” veya bazılarında yaratılış ve evren kelimelerinden türetilmiştir.


Roma mitolojisinde karşımıza Terra olarak çıkan Dünya, Yunan mitolojisinde ise Satürn’ün babası Gaia olarak bilinir. Peki bizler Dünya’nın adını neden Dünya olarak kabul ederiz?

İslam dini, şu an içinde bulunduğumuz hayat ve öldükten sonra yaşayacağımız hayat olmak üzere iki hayatın olduğunu kabul eder. Şu anda içinde bulunduğumuz hayat bize daha yakındır. Bu nedenle Arapçadaki “daha yakın” veya “daha alçak” karşılık gelen “dena” fiili, Türkçe’ye Dünya olarak geçmiştir. Kelime, aynı zamanda Kur’an da ”dunyā” olarak karşımıza çıkar.

Mars
mars

Mars ya da başka bir deyişle gitme hayali kurduğumuz o meşhur gezegen. İleri bir gelecekte insanlar belki bir Marslı olarak doğacak… Ama öncesinde Mars adını nereden aldı, bir bakalım.

Mars’ın adı Roma mitolojinde savaş tanrısıdır. Geçmişte insanlar Mars’ın kırmızı renginden dolayı kan ve savaşla ilişkilendirmiştir. Mars gezegeni kan dökmeyle ilişkilendiren tek toplum Romalılar değildi elbet.


Yunan mitolojisinde Zeus ve Hera’nın oğlu Ares olarak bilinen Mars, kanlı savaşlarıyla bilinmektedir. Babiller ise savaş ve yıkım tanrılarından sonra Nergal ismini verdiler. Ayrıca Mars’ın sembolü erkeği temsil eder; sağ köşesinden dışarıya bakan bir ok olan bir dairedir.

Jüpiter
jüpiter gezegeni

Jüpiter Güneş Sistemi’nin en büyük ve hızlı dönen gezegenidir. Günlerin sadece 10 saat sürdüğü Jüpiter adını nereden almıştır? Jüpiter adını Roma mitolojisindeki en güçlü tanrıdan alır. Roma İmparatorluğu zamanında gece gökyüzündeki en büyük görünen gök cismi olduğu için en önemli tanrısından ismini aldı. Diğer tüm tanrıların kralı olan Jüpiter, Yunan mitolojisinde ise Zeus olarak bilinir.

Jüpiter’e bakan insanlar birçok isim ve unvan vermiştir ona, ancak günümüzde en etkili olanı Roma mitolojisinden kaynaklanmaktadır. Jüpiter gökyüzünün tanrısı olarak selamlanarak baş tanrı ilan edildi. Daha sonraki dönemlerde insanlar tanrının savaş sonuçlarına etkisi olduğu düşündü ve Jüpiter’e yeni bir ünvan verme hazırlığına gidildi: savaş tanrısı.


Ayrıca Jüpiter üzerine yeminlerin edildiği ve kutsal tekliflerin yapıldığı bir isimdi . Roma İmparatorluğu’nun merkezi otoritesinin bir simgesiydi.

Satürn
satürn gezegeni

Satürn, halkaları Mars’ı kıskandıran, Merkür ve Venüs’ün aralarında gıybetini yaptığı o meşhur gezegen. Peki Satürn’ün adı nereden geliyor ve anlamını merak ediyor musunuz? Satürn adını Roma mitolojisindeki tarım ve hasat tanrısından almıştır. Yunan Mitolojisinde ise Kronos olarak bilinir

Ayrıca Satürn, Jüpiter’in yani Zeus’un babasıdır. Kötü güçlerin temsilcisi olan olarak da bilinir. Krallığına göz diktirmemek için bütün çocuklarını doğduğu an yemiştir. Babası olan Uranüs’ün erkeklik organına bir orak saplamış, bir gölün kenarına dökülen spermlerden aşk ve güzellik tanrıçası Afrodit yani Venüs doğmuştur. Antiğiyle ya da moderniyle gezegen isimleri ve anlamları her zaman böyle sıra dışı hikayelerle doludur. Şimdi de isminin anlamı ve hikayesi diğerlerinden daha farklı bir gezegene geçelim…

Uranüs
Uranüs gezegeni

Uranüs‘ün keşfini hatırlayalım. Bu gezegen geçmişte gökbilimciler tarafından pek çok kez gözlenmiş olsa da işin aslının anlaşılması ancak modern astronomi ile doğmuştur. William Herschel’in 18. yüzyıldaki keşfi ile, gezegen resmi olarak isimlendirecek ve bilinen Güneş Sistemi gezegenleri listesine güncelleme yaparak bir yenisini daha ekleyecekti. Peki Uranüs’ün ismi nereden gelmiştir ve anlamı nedir?

Herschel önceleri gezegene özellikle Georgium Sidus (“George’un Yıldızı” ) veya Gürcü Gezegeni ismini düşündü. Bu İngiltere’de popüler bir isim olmasında rağmen uluslararası astronomi topluluğunun ilgisini çekmedi . Geleneği bozmak istemeyerek, Yunan ve Roma tanrılarından sonra gezegenleri adlandırmanın tarihsel bir öneme sahip olduğunu düşündüler.


Buna uygun olarak, Bode araştırmaları sonunda Uranüs ismini önerdi. Uranüs, Zeus’un (Roma mitolojinde Jüpiter), Kronos’un (Satürn) babası ve Yunan mitolojisinde Titanların kralıydı. Jüpiter ve Satürn’ün yörüngelerinin ötesinde keşfedildiği için, isim son derece uygun görünüyordu.

Neptün
neptün gezegeni

Neptün, nam-ı diğer Dünya’ya en uzak gezegen. Peki bu mavi gezegen Neptün’ün ismi nereden gelmiştir ve anlamı nedir? Neptün, keşfinden hemen sonra “Uranüs’ün dış gezegeni” veya “Le Verrier’in gezegeni” olarak isimlendirildi.

Bir isim için ilk öneriyi Janus adını öneren Johann Galle yaptı. Daha sonra Oceanus başka bir teklifte bulundu. Gezegeni keşfeden Urbain Le Verrier ise “ben keşfettim, ismini de ancak ben koyarım” edasıyla hak iddia etti ve Neptün adını önerdi.

Neptün, Roma mitolojisinde deniz tanrısıydı. Mitolojik bir isim koyma geleneğine olan talep (Dünya hariç) Yunan ve Roma mitolojisindeki diğer gezegenlerin isimlendirilmesine uygun görünüyordu. Ve Neptün uluslararası kabul gören isim oldu.

Bu makalemizde Gezegen İsimleri ve Anlamları Nereden Geliyor? Sorusunu cevapladık. Bu hikâyede yanan Dünya oldu çünkü adını Roma ya da Yunan mitolojisinde almayan tek gezegendi. Bir sonraki hikayemizde tekrar görüşmek üzere…

Kabuk yaraya sadık değil...