Çevrimdışı

Amerika açısından bakıldığı zaman savaş zamanında elde edilemeyecek ve nadir sıklıkta bulunabilecek minerallerdir.



"Stratejik mineraller, savaş sırasında arzın tamamen veya kısmen ABD sınırları dışındaki kaynaklara bağlı olduğu ulusal savunma için gerekli olan mallardır. Bu kaynakların elde edilmesi zor olacağından, koruma ve dağıtımı kontrol eden katı önlemler gereklidir. Öte yandan, kritik mineraller, ulusal savunma için gerekli olmasına rağmen, savaş sırasında tedarik etmek daha az zordur, çünkü ya ABD'de üretilebilirler ya da güvenilir yabancı kaynaklardan yeterli miktarlarda elde edilebilirler. Savunma dışı kullanımlar için kritik minerallerin bir miktar korunması gerekli olabilir. Stratejik mineraller için genellikle kronik bir yerel kıtlık vardır; potansiyel ekonomik rezervler var olabilir veya olmayabilir. Kritik minerallerin potansiyel ekonomik rezervleri nispeten bol olabilir, ancak ABD yalnızca ekonomik, sosyal, çevresel veya politik nedenlerden dolayı büyük ölçüde yabancı ham cevher kaynaklarına güvenebilir." (Colorado Geological Survey).



Bir diğer tanıma göre stratejik mineraller şu şekildedir,



"Savaş sırasında tedariği için tamamen veya kısmen yabancı kaynaklara bağlı olduğumuz ve muhafaza ve dağıtımını kontrol eden katı tedbirlerin gerekli olduğu ulusal savunma için elzem olan mineraller. Örneğin, krom ve kalay içeren mineraller, kuvars kristali ve mika, II. Dünya Savaşı sırasında 'stratejik minerallerden' bazılarıydı." (Mindat).



Kritik minerallerin tanımı ise şu şekilde,



"Önemli kullanımları olan ve geçerli ikameleri olmayan, ancak arzda potansiyel bozulma ile karşı karşıya olan maden emtiaları, Ulusun ekonomik ve ulusal güvenliği için kritik olarak tanımlanmaktadır. Bir maden emtiasının önemi ve tedarik zincirinin doğası zamanla değişebilir, öyle ki, 25 yıl önce kritik olarak kabul edilen maden emtiaları şimdi kritik olmayabilir ve şimdi kritik olarak kabul edilen bir emtia gelecekte de kritik olmayabilir.



Bunun iyi bir örneği alüminyumdur. Alüminyum her zaman yerkabuğundaki en yaygın elementlerden biri olmuştur, ancak her zaman bu kadar kolay elde edilmemiştir. Aslında, Kongre Kütüphanesi'nin tavanları ve Washington Anıtı'nın tacı, bir zamanlar bir statü sembolü olarak alüminyumla kaplanmıştı, çünkü alüminyum gümüşten daha değerliydi. Ancak bilim adamları, alüminyumun boksit cevherinden nasıl çıkarılacağını bulduklarında, alüminyumun üretimi birdenbire çok daha kolay hale geldi ve değeri buna bağlı olarak düştü." (American Geosciences)



USGS'in ABD için açıklamış olduğu Kritik Mineraller Listesi şu şekilde,



Ekonominin hemen hemen tüm sektörlerinde kullanılan alüminyum



Kurşun asitli pillerde ve alev geciktiricilerde kullanılan antimon



Arsenik, yarı iletkenlerde kullanılır



Barit, hidrokarbon üretiminde kullanılır.



Berilyum, havacılık ve savunma sanayinde alaşım ajanı olarak kullanılır.



Tıbbi ve atom araştırmalarında kullanılan bizmut



Seryum, katalitik konvertörlerde, seramiklerde, camda, metalurjide ve cilalama bileşiklerinde kullanılır



Araştırma ve geliştirmede kullanılan sezyum



Krom, öncelikle paslanmaz çelik ve diğer alaşımlarda kullanılır



Kobalt, şarj edilebilir pillerde ve süper alaşımlarda kullanılır



Kalıcı mıknatıslarda, veri depolama cihazlarında ve lazerlerde kullanılan disprosyum



Fiber optiklerde, optik yükselticilerde, lazerlerde ve cam renklendiricilerde kullanılan erbiyum



Fosforlarda ve nükleer kontrol çubuklarında kullanılan Europium

Alüminyum, çimento, çelik, benzin ve flor kimyasallarının üretiminde kullanılan Fluorspar



Gadolinyum, tıbbi görüntülemede, kalıcı mıknatıslarda ve çelik yapımında kullanılır



Galyum, entegre devreler ve LED'ler gibi optik cihazlar için kullanılır



Fiber optik ve gece görüş uygulamaları için kullanılan Germanyum



Yağlayıcılar, piller ve yakıt hücreleri için kullanılan grafit



Hafniyum, nükleer kontrol çubukları, alaşımlar ve yüksek sıcaklık seramikleri için kullanılır



Kalıcı mıknatıslarda, nükleer kontrol çubuklarında ve lazerlerde kullanılan Holmiyum



Sıvı kristal ekranlarda kullanılan indiyum



Elektrokimyasal işlemler için anotların kaplanması ve kimyasal katalizör olarak kullanılan iridyum



Lantan, katalizörler, seramikler, cam, parlatma bileşikleri, metalurji ve piller üretmek için kullanılır



Lityum, şarj edilebilir piller için kullanılır



Tıbbi görüntüleme, elektronik ve bazı kanser tedavileri için sintilatörlerde kullanılan Lutesyum



Magnezyum, alaşım olarak ve metalleri azaltmak için kullanılır



Manganez, çelik yapımında ve pillerde kullanılır



Kalıcı mıknatıslarda, kauçuk katalizörlerde ve tıbbi ve endüstriyel lazerlerde kullanılan neodimyum



Nikel, paslanmaz çelik, süper alaşımlar ve şarj edilebilir piller yapmak için kullanılır



Niyobyum, çoğunlukla çelik ve süper alaşımlarda kullanılır



Katalitik konvertörlerde ve katalizör ajanı olarak kullanılan paladyum



Katalitik konvertörlerde kullanılan platin



Daimi mıknatıslarda, pillerde, havacılıkta kullanılan praseodimyum

alaşımlar, seramikler ve renklendiriciler



Katalitik konvertörlerde, elektrik bileşenlerinde ve katalizör olarak kullanılan rodyum



Elektronikte araştırma ve geliştirme için kullanılan rubidyum



Bilgisayarlarda katalizör olarak kullanılan rutenyum, elektrik kontakları ve çip dirençleri



Kalıcı mıknatıslarda, nükleer reaktörlerde emici olarak ve kanser tedavilerinde kullanılan Samaryum



Alaşımlar, seramikler ve yakıt hücreleri için kullanılan skandiyum



Elektronik bileşenlerde, çoğunlukla kapasitörlerde ve süper alaşımlarda kullanılan tantal



Güneş pillerinde, termoelektrik cihazlarda ve alaşım katkı maddesi olarak kullanılan tellür



Kalıcı mıknatıslarda, fiber optiklerde, lazerlerde ve katı hal cihazlarında kullanılan terbiyum



Çeşitli metal alaşımlarında ve lazerlerde kullanılan Thulium



Çelik için koruyucu kaplamalar ve alaşımlar olarak kullanılan kalay



Beyaz pigment veya metal alaşımları olarak kullanılan titanyum



Tungsten, öncelikle aşınmaya dayanıklı metaller yapmak için kullanılır



Vanadyum, öncelikle demir ve çelik için alaşım maddesi olarak kullanılır



Katalizörler, sintilometreler, lazerler ve metalurji için kullanılan iterbiyum



İtriyum, seramik, katalizörler, lazerler, metalurji ve fosforlar için kullanılır



Çinko, öncelikle metalurjide galvanizli çelik üretmek için kullanılır



Yüksek sıcaklık seramiklerinde ve korozyonda kullanılan zirkonyum-

dayanıklı alaşımlar.



İngiltere hükümetinin yayınladığı listede ise



Antimon, Bizmut, Kobalt, Galyum, Grafit, İndiyum, Lityum, Magnezyum, Niobyum, Paladyum, Platinyum, Nadir Toprak Elementleri, Silikon(Kuvars), Tantal, Tellür, Kalay, Tungsten ve Vanadyum bulunmakta.





Kritik ve stratejik tanımları ülkeden ülkeye değişmektedir. Ülkelerin gelişmişlik seviyesi, yüksek teknoloji ürün üretebilme kapasitesi, fabrikaları ve tesisleri bunun için önemli bir etkendir. Savaş zamanında elde edilememesi ya da dış kaynaklara bağımlı kalınması gibi kriterleri barındıran bu kavramlar aslında ülkelerin bir devinim içerisinde olan ekonomilerinin sürekliğini sağlamak için ortaya çıkmıştır.



Türkiye için kritik ve stratejik mineraller listesini gerekli mercilerin yayınlaması gerekir. Mesela Bor bizim için stratejik ya da kritik değil ancak kritik ve veya stratejik olan minerallerin listesinin yayınlanması, buna göre program oluşturulması, özel sektör ve kamu işbirliği ile yeni sahaların aranması, bulunması ve işletilmesi ülkemiz için gerek arzetmektedir.



ALINTI