Çevrimdışı

TBMM'de 13 Ekim 2022 tarihinde kabul edilen ve Resmi Gazete'de 18 Ekim 2022 tarihinde yayımlanan Basın Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında yönetmelik hazırlığı yapıldı. 1 Nisan 2023'te yürürlüğe girmesi planlanıyor. Ancak deyim yerindeyse bu yönetmelik bugüne kadar binbir zorlukla ayakta tutulmaya çalışılan yerel gazetelerin ve İnternet sitelerinin kökünü kazımak için hazırlanmış bir görüntü sergiliyor adeta.
Yönetmeliği hazırlayanlar dişinden tırnağından arttırdıkları, gerektiğinde evini barkını satarak ayakta tutmaya çalıştıkları İnternet sitelerini bitirmek ve sadece büyüklerin (dolayısı ile büyük sermayenin) ayakta kalması için ellerinden geleni ardına koymamışlar. Yönetmelik adaletsizliklerle dolu.

15-16 MİLYONLUK İSTANBUL İÇİN 15 KADRO, 1 MİLYONLUK ESKİŞEHİR İÇİN 8 KADRO. ADALET BUNUN NERESİNDE?
Gelin birlikte bir göz atalım:
İstanbul'un nüfusu resmi rakamlara göre 15,46 milyon. Gerçekte 18-19 milyon civarında. Ticari bakımdan Türkiye'nin en verimli bölgesi diyebiliriz rahatlıkla. En az 15-16 milyon insanın olduğu İstanbul'da İnternet sitesinden 15 kişilik bir kadro istiyorlar.
Eskişehir'in nüfusu ancak 1 milyon. Yani İstanbul'un nüfusunun 15-16'da bir ancak. Eskişehir ticaret ve sanayi alanında gelişmiş olmakla birlikte İstanbul'daki canlılığın olmadığı malum. Buna karşın 1 milyon nüfusu ancak olan bir şehirde sizden 8 kadro istiyorlar. Pani İstanbul'da her 900 bin kişiye bir kadro dersek oransal olarak Eskişehir'de her 125 bin kişiye bir kadro istiyorlar İnternet sitesine de resmi ilan almak isteyen gazetelerden ve İnternet sitelerinden.

SADECE RESMİ REKLAM ALMAK İSTEYEN BİLE EN AZ 2 KİŞİ ÇALIŞTIRMAK, BÜRO TUTMAK ZORUNDA!
Asgari ücretlinin işverene maliyeti 11.860 TL. Asgari ücretlinin diğer masraflarını da sayarka bir asgari ücretlinin bile maliyeti 12.500-13.000 TL'yi rahatlıkla buluyor.
Diyelim ki siz sadece belediyeler, odalar gibi kurum ve kuruluşlardan reklam almak istiyorsunuz, resmi ilan almak istemiyorsunuz. Eskişehir gibi bir yerde sizden en az 2 personel çalıştırmanızı istiyorlar. Daha kötüsü yönetmelik taslağının 20. maddesine göre İnternet sitesi sahibi kadroya giremiyor. Dahası bu kişilerin ya da yönetim ve deneti kurulu üyelerinin annesi, babası, eşi, öz veya üvey çocukları, evlatlığı, eşinin anne ve babası kadroda yer alamıyor. Türkiye'deki İnternet sitelerinin ve gazetelerin çok büyük kesmi ise daha ziyade aile bireyleri ile ayakta tutuluyor. Birçok İnternet sitesinin sadece çalıştıracakları personele 25.000-26.000 aylık ödeyerek, diğer masraflarla rakam çok büyük boyutlara ulaşıyor, İnternet sitesini ayakta tutma imkanı hiç yok. Çünkü ülkemizde reklam pastası çok düşük. Hele hele Eskişehir'de ETO, ESO, EOSB, ETB gibi kurumlar da olmasa doğru düzgün reklam veren yok. Bazı İnternet siteleri ve gazeteler sırtlarını kendilerine yakın belediyelere yasladıkları için bu düzenleme onları etkilemeyecek. Etkilenecek olanlar dişiyle tırnağıyla İnternet sitelerini bugünlere getirmek için her türlü fedakarlıkta bulunanlar olacak. Deyim yerindeyse sadece şu şartın yerine getirilmesi bile birçok İnternet sitesi bakımından mümkün görünmüyor.
Yönetmelik taslağında çok daha ağır şartlar söz konusu. Mesela kendi evinizden, home office, çalışıp yürütemiyorsunuz. İlle de bir iş yeri tutmak zorunluluğu var. Kiraların alıp başını gittiği böyle bir ortamda hangi İnternet sitesi çalıştırdığı kişi başına 5 metrekare olmak üzere, Eskişehir gibi bir yerde, en az 40 metrekare büyüklüğünde bir daire tutup, onun masraflarını da üstlenebilir ki?

EĞER DOĞRUYSA REKLAM PASTASININ YÜZDE 75'İ GAZETELERE, YÜZDE 25'İ İNTERNET SİTELERİNE!
Eğer resmi ilan almak istiyorsanız, İnternet sitesi ve yeni gazeteler olarak 24 ay beklemek, bu sürede sizden istenen tüm ağır şartları bihakkın yerine getirmek zorundasınız. Şartlardan birini bile yerine getiremediğiniz durumda 24 aylık tüm emekleriniz ve çabalarınız çöp!
Biz taslakta bizzat göremedik ancak işittiğimiz kadarıyla bir şehre gelebilecek tüm resmi ilanların toplamından o ildeki gazetelere yüzde 75, İnternet sitelerine de yüzde 25 ilan pastasından pay verilecek. Bu durumda hem zaten sıkıntıda olan yerel gazeteler gelirlerinden en az yüzde 25 daha kaybedecekler hem de yüzde 25'lik diğer kısım bunca 4-5 İnternet sitesi bile ayakta kalsa hiçbirinin masraflarını hiçbir şekilde karşılamayacak. İnternet sitelerine ayrılan pay bizim hesaplamalarımıza göre ancak bir veya iki İnternet sitesinin rutin harcamalarını ançak karşılayabilir.
Eskişehir gibi bir yerde İnternet sitesinden günlük 30 bin tekil tıklanma, 60 bin de sayfa ziyareti bekliyorlar. Günlük en az 50 tane haber girmek zorundasınız ayrıca. Daha bitmedi; ayrıca haberlerin en az 6'da birini kendi muhabirleriniz yapmak zorunda. Yazarlarınız da haftada en az 2 defa yazı yazacaklar. Peki bitti mi? Bitmedi.
Bir şart daha var. Hani bu 30 bin kişi gelecek İnternet sitene en az diyorlar ya, bir de bunun yüzde 15'lik kısmının direkt olarak sizin İnternet sitenize gelmesini şart koşuyorlar. Bu da 4 bin 500 kişi demek. Bu rakamlar 10 yıl önce rahatlıkla ulaşılabilecek rakamlardı. Ancak nasıl gazetelerin okunması büyük oranda gerilediyse şu an İnternet sitelerinin okunurlukları da önemli ölçüde geriledi. Sosyal medya hemen her şeye hakim olduğu gibi bu alana da hakim oldu. Hatta reklamların büyük bölümü de global sosyal medya aygıtlarına gidiyor, hiç kimse onlarla yarışamıyor.

DİŞİYLE TIRNAĞIYLA GAZETELERİ VE İNTERNET SİTELERİNİ BUGÜNLERE GETİRENLER GİDECEK, BASIN İLAN KURUMU YÜZDE 15 PAY ALACAK!
Yönetmelik taslağındaki ilginç bir yaklaşım da çalıştırdığınız kadrodan bir kişinin Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine karşı suçlar veya Terörle Mücadele Kapsamındaki suçlar nedeniyle dava açılması halinde kurumun yazılı bildirimde bulunmasından itibaren 5 iş günü içinde o kişiyi asgari kadrodan çıkarma zorunluluğu. Eğer çıkarmazsanız ya da çıkardığınız halde yerine şartları uygun birini bulamazsanız ilan yayımlama hakkı durdurulacak.
Tüm bu ağır şartları İnternet siteleri ve gazeteler yerine getirecek, Basın İlan Kurumu da onların her türlü zor şartta elde ettikleri gelirlerden yüzde 15 komisyon alacak!
Bu kadar İnternet sitesinin birçoğu ticari faaliyet yürütüyordu ve devlete vergisini veriyorlardı. Önemli bölümü bu ağır şartları yerine getiremeyeceğinden büyük ihtimalle kapanacak. Çünkü birleşmede bulunmak bu şartlarda mantıklı değil. Zira kendilerine ayrılan ilan-reklam pastası yapacakları masrafların sadece bir kısmını karşılayabilecek seviyede.
Bu yönetmelik taslağı olduğu gibi uygulamaya geçildiği takdirde yerel gazetelerin gelirlerinin önemli oranda azalacağını, İnternet sitelerinin ise elde edilecek gelirle istenilen yükümlülükleri yerine getirmelerinin mümkün olamayacağını öngörüyoruz.
Peki, deyim yerindeyse, yerel gazetelerin ve İnternet sitelerinin içinden geçen böyle bir yönetmelik taslağı nasıl hazırlanabildi?

BİK GENEL MÜDÜRÜNÜN KONUŞMASINA GÖRE SADECE BÜYÜKLERİ DİNLEMİŞLER, KÜÇÜK İNTERNET SİTELERİNİ HİÇ DİNLEMEMİŞLER!
Bunun cevabı Basın İlan Kurumu (BİK) Genel Kurulu 31. Dönem Olağanüstü Toplantısı'nda BİK Genel Müdür Cavit Erkılınç'nı yaptığı konuşmada gizli:
"Anadolu'yu karış karış gezdik. 820'nin üzerinde gazetenin temsilcisiyle bir araya geldik. Onlara çok açık bir şekilde haklarını koruyacağımızın sözünü verdik. Ardından TBMM'nin yolunu tutarak bizi doğrudan ilgilendiren maddelerin çıkması için yoğun girişimlerde bulunduk. Aynı zamanda Kurumumuz bünyesinde çalışma grubu ve mevzuat hazırlama grubu oluşturduk. 20'ye yakın arkadaşımız iki ayı aşkın bir süre geceli gündüzlü çalıştı. Bu arada 756 gazetenin internet sitesi temsilcilerini dinledik. Sonra 20 yaygın gazetenin internet sitesi yöneticilerini Kurumumuzda ağırladık. Yoğun ziyaretçi trafiği alan internet haber sitelerinden yaklaşık 30 temsilci burada görüşlerini ifade etti. Sahanın nabzını tutan il müdürlerimizin üç ayrı toplantıda görüşlerini aldık; yazılı raporlarını değerlendirdik. Medyaya ilişkin çalışma yürüten iletişimci ve hukukçu akademisyenler ile meslek profesyoneli çalışanlarla toplantılar yaptık. Bunların arasında Genel Kurul üyelerimiz de var. Yetinmedik, 16 büyük ilimizdeki 32 internet sitesinden ziyaretçi sayıları, asgari kadro gibi temel kriterlere dair görüşlerini aldık. İstanbul merkezli büyük internet haber sitelerini, dijital reklam ajanslarını, medya planlama şirketlerini, dijital ölçümleme firmalarını ziyaret ettik. Meslek örgütleri başta olmak üzere birebir görüşmelerimiz oldu. Ulaşabildiğimiz herkese anket formu dağıttık, görüşlerini aldık. Gelen her yazılı çalışmayı komisyona havale ettik, sözlü olanları not ettik. Üzerimize düşeni yaptığımıza yürekten inanıyorum. Bu yönetmelik hepimizin yönetmeliği olsun istiyoruz."
Yönetmeliği hazırlarken kimleri dinlemişler?
- 756 gazetenin İnternet sitesi temsilcilerini
- 20 yaygın gazetenin İnternet sitesi yöneticilerini
- Yoğun ziyaretçi trafiği alan İnternet sitelerinden 30 temsilciyi.
-16 büyük ilde 32 İnternet sitesinden temsilciyi.
Gördüğünüz gibi yönetmelik taslağı hazırlanırken sadece büyükleri dinlemişler. Taslak da doğal olarak büyüklerin yaşaması, yüzde 90-95'lik küçüklerin ortadan kaldırılması için hazırlanmış. Yerel gazetelerin de büyük bölümü bu yönetmelik taslağı uygulamaya geçtiğinde kapılarına kilit vururlar. On binlerce insan işsiz-güçsüz bırakılacak. Tek sebebi bürokratların işin kolayına kaçmış ve küçükleri harcamak üzere taslak hazırlamış olmaları!



ALINTI